Παιδικό ιχνογράφημα και πώς ερμηνεύουμε την παιδική ζωγραφιά

Η παιδική ζωγραφιά αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τους ειδικούς της παιδικής ψυχικής υγείας. Μέσα από μια ζωγραφιά μπορούμε να ανιχνεύσουμε τον εσωτερικό κόσμο ενός παιδιού και να αποκωδικοποιήσουμε το ψυχοσυναισθηματικό του προφίλ. Σύμφωνα λοιπόν με τον Piaget αναφέρονται τα εξής στάδια-ανάλογα την ηλικία του παιδιού – που αποσκοπούν στη μελέτη του παιδικού ιχνογραφήματος.

 

  • Το στάδιο του μουτζουρώματος – τυχαίου ρεαλισμού (18 μηνών – 3 ετών)

 Το παιδί αναγνωρίζει και διακρίνει τα χρώματα. Βελτιώνει την κινητικότητα του καρπού των χεριών που αποτελεί σπουδαία προϋπόθεση για την εκτέλεση ζωγραφικών δραστηριοτήτων παρόλα αυτά το σχέδιο παραμένει άμορφο.

  

  • Το στάδιο του αποτυχημένου ρεαλισμού (3 ετών – 4 ετών)

 Το παιδί μαθαίνει να κρατά το μολύβι όμως τα μάτια δεν συντονίζονται ακόμη με τα χέρια και δεν καθοδηγούν το ένα το άλλο. Πολλές φορές η κίνηση γίνεται απ’ όλο το βραχίονα ή απ’ όλο τον κορμό, γι’ αυτό το παιδί φαίνεται σαν να περιστρέφεται γύρω από τη σελίδα που ιχνογραφεί. Μετά τα 3 έτη τα παιδιά σχηματίζουν φιγούρες ανθρώπων που αποκαλούνται «γυρίνοι» = ένα μεγάλο κύκλο για κεφάλι και γραμμές για πόδια.

  • Το στάδιο του διανοητικού ρεαλισμού (4 ετών – 7 ετών)

 Το παιδί αναπτύσσει την οπτική αντίληψη του χώρου και σχεδιάζει τα αντικείμενα με δύο κυρίως τρόπους: α) την περιστροφική προβολή, όπου όλα τα πράγματα είναι σαν να τα βλέπουμε από ψηλά, πεσμένα κάτω ή ακόμα και γύρω από ένα κεντρικό σημείο. β) τη διαφάνεια, όπου ζωγραφίζει ένα αντικείμενο και το εσωτερικό του, π.χ., ένα σπίτι και συγχρόνως τα δωμάτια, τα έπιπλα και τους ανθρώπους που είναι μέσα.

  • Το στάδιο του οπτικού ρεαλισμού (8 ετών – 12 ετών)

 

Το παιδί έχει κατακτήσει σε μεγάλο βαθμό το δρόμο προς τη γραφή. Από τις εικόνες με μεγάλο μέγεθος το παιδί φτάνει πλέον στην άσκηση της γραφής. Η ζωγραφική ενδείκνυται στην ηλικία αυτή, προκειμένου το παιδί να καταφέρει να βελτιώσει τη γραφική ικανότητα του χεριού.  Το παιδί αναπαριστά σχέδια που είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα.

 

  • Το στάδιο του ψευτορεαλισμού (12 ετών – εφηβεία)

 

Παρατηρείται ενίσχυση της επίγνωσης των ανθρώπινων μορφών και του περιβάλλοντος. Τελειοποίηση της καρικατούρας. Παρατηρείται ότι πολλά παιδιά μπορεί να µην φτάσουν ποτέ σε αυτό το στάδιο.

 

 

Πεδία Ανάλυσης Παιδικού Ιχνογραφήματος

 

Κατανομή του σχεδίου στο χώρο

 

 Η ζώνη του πάνω μέρους είναι η ζώνη της φαντασίας, των ονειροπόλων, είναι ο κόσμος της πνευματικότητας. Επιπλέον, πάνω αριστερά είναι η ζώνη της παθητικότητας και της ζωής. Πάνω δεξιά είναι η ζώνη της δραστηριότητας. Η ζώνη του κάτω μέρους είναι η ζώνη των αρχέγονων ενστίκτων της διατήρησης της ζωής, η ζώνη προτίμησης των κουρασμένων, των καταπιεσμένων και των παθολογικά νευρωτικών. Το κάτω μέρος συνδέεται, επίσης, με την καθημερινή ζωή. Κάτω αριστερά είναι η ζώνη του ξεκινήματος των πρώτων χρόνων της ζωής, ενώ κάτω δεξιά είναι η γη και οι συγκρούσεις. Η αριστερή ζώνη είναι αυτή του παρελθόντος και η συχνή χρήση της φανερώνει παλινδρόμηση στην παιδική τους ηλικία.

 

Γραμμές και περιγράμματα

 

 Οι ισχνές, τρεμουλιαστές γραμμές φανερώνουν πως το παιδί δεν έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, είναι δειλό και έχει πολλές απαγορεύσεις. Οι δυνατά πατημένες γραμμές έτσι, που να τρυπούν το χαρτί, δείχνουν ένα παιδί επιθετικό, νευρικό και άστατο. Αντίθετα, οι σταθερές, καθαρές, χωρίς σβησίματα γραμμές φανερώνουν ένα παιδί ισορροπημένο. Αν στο σχέδιο κυριαρχούν οι καμπύλες και οι ελικοειδείς γραμμές, αυτό μαρτυρά πως το παιδί είναι ήπιο και ευαίσθητο. Αν επικρατούν οι ευθείες γραμμές με γωνίες, το σχέδιο αποπνέει ρεαλισμό και πρωτοβουλία. Επίσης, αν στο σχέδιο επικρατούν οι κάθετες ευθείες και οι καμπύλες, αυτό δείχνει πως το παιδί ελέγχει τις παρορμήσεις του. Αν όμως δεσπόζουν οι οριζόντιες ευθείες, φαίνεται ότι το παιδί έχει ψυχικές συγκρούσεις. Όταν το σχέδιο «ξεχειλίζει» από το φύλλο, δηλώνει ανωριμότητα του αισθήματος του χώρου.

 

Επιλογή Χρώματος, πολυχρωμία αίσθηση χαράς, ψυχικής ευφορίας.

 

κόκκινο χρώμα: δηλώνει δυναμισμό, ζωηρές συγκινήσεις, αισιοδοξία, δραστηριότητα, διέγερση, πάθος κι ενστικτώδεις παρορμήσεις. Η συνεχής χρήση του από τα παιδιά ίσως υποδηλώνει και κάποια νευρωτική συμπεριφορά, υπέρμετρο αυθορμητισμό και συχνές εκρήξεις θυμού.

 

πορτοκαλί χρώμα: δηλώνει ζεστή συμπεριφορά, ηρεμία και συναισθηματισμό. Είναι το χρώμα που ενεργοποιεί την κοινωνικότητα και προωθεί τις κοινωνικές συναναστροφές και την ταυτόχρονη ψυχική ηρεμία.

 

κίτρινο χρώμα: δυναμισμό, φιλοδοξία, έντονη δράση, απελευθέρωση, ανεξαρτησία, ονειροπόληση, φαντασία χωρίς περιορισμούς.

 

μπλε χρώμα: δείχνει ανεπτυγμένη λογική, ρυθμιζόμενη συναισθηματική συμπεριφορά, ησυχία, ηρεμία, πίστη, αλήθεια, ηρεμία, απέραντη ελευθερία.

 

μαύρο χρώμα: το προτιμούν κυρίως τα εσωστρεφή παιδιά, συμβολίζει τον φόβο, την ανησυχία, την απώλεια και την επιθυμία περιθωριοποίησης.

 

πράσινο χρώμα: δηλώνει κοινωνικότητα, ευαισθησία, ψυχολογική επαφή, πληρότητα. Είναι το χρώμα της ισορροπίας, της αρμονίας, της ειρήνης και της ελπίδας.

 

καφέ χρώμα: Είναι το χρώμα της γης, φανερώνει την ανάγκη για τάξη και οικογενειακή θαλπωρή. Το καφέ εκφράζει τις σωματικές εντυπώσεις, είναι οι ρίζες και οι καταβολές και θεωρείται το χρώμα που αντιπροσωπεύει τη μητρική αγκαλιά και στοργή, αφού έχει τη σημασία της σταθερότητας.

 

άσπρο χρώμα: Δε χρησιμοποιείται  συχνά το άσπρο χρώμα. Δηλώνει ψυχικές διαταραχές και έντονες εκρήξεις.  

 

Συμπερασματικά, ένα παιδί μέσω της ζωγραφικής μπορεί να εκφραστεί, να επικοινωνήσει με τον εαυτό του και με τον έξω κόσμο, όσα δεν μπορεί να εκφράσει λεκτικά τα αποτυπώνει στο χαρτί. Το παιδικό ιχνογράφημα εν κατακλείδι είναι ένα αρκετά αξιόπιστο και σημαντικό εργαλείο για τον ειδικό.  

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μαζαράκη Κ.,(1987) Η ζωγραφική στην προσχολική ηλικίαν. Εκδόσεις: Επτάλοφος Α.Β.Ε.Ε..

Μπέλας, Θ. (1996) Το ιχνογράφημα ως μέσο διαγνωστικό της προσωπικότητας. Αθήνα: Ηράκλειτος

Κάσσα , Ο. (2004). Θεραπεύοντας την ψυχολογία των παιδιών με τα χρώματα. Παράθυρο στην  εκπαίδευση του παιδιού, τεύχος 27.

Κροτί, Ε. & Μάνι, Α. (2003) Πώς να ερμηνεύσουμε τα παιδικά σχέδια. Η κρυφή γλώσσα των παιδιών. Αθήνα: Καστανιώτη.

 

Κομνηνού Εύα, Κοινωνική Λειτουργός με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή

Επιστημονικός συνεργάτης του Διεπιστημονικού Κέντρου Λόγου, Μαθησιακών & Αναπτυξιακών Δυσκολιών: «ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Λόγος – Μάθηση – Συμπεριφορά

 

Για οποιαδήποτε ενημέρωση ή πρόσθετη πληροφόρηση, παρακαλώ μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο 210-2792955  &  6934-457847